Waterliniepad; Weesp-Muiden-Naarden-Weesp

Fort aan de Ossenmarkt

Quiltfort aan de Ossenmarkt.

Wist u dat de Kreatieve Groep Weesp zich verschanst heeft in het Fort Ossenmarkt en dat Frieda daar de quiltavonden verzorgt? Nee zeker? Wij wisten het ook niet. Maar omdat ik wilde weten waarom dit fort daar ligt kwam ik er toch maar mooi achter. 

...Binnen de vesting Weesp werd op de Ossenmarkt in 1859-1861 een bomvrije toren met rondgaande gracht en ophaalbrug gebouwd. In 1876 werd de gracht gedempt en het torenfort met steunmuren en een dekkingswal aan de oostzijde versterkt. Hierna volgde de bouw van een tweetal remises met ondergelegen buskruitmagazijn en projectielenvulplaats. Deze informatie komt van de website van de Hollandse Waterlinie http://www.hollandsewaterlinie.nl.

De Kreatieve Groep Weesp (KGW) is gevestigd in een historische locatie: Fort Ossenmarkt.
Dit torenfort is onderdeel van van De Stelling van Amsterdam. http://www.kgweesp.nl/activiteiten/quilten.html

Het fort Ossenmarkt is het eerste fort dat je tegen komt na het begin van het Waterliniepad dat ligt bij het station Weesp. En ook al hebben wij verder geen contact gezocht met Frieda, deze informatie betekende een echte blijmaker bij de start van dit tamelijk lange rondje dat we ons zelf op deze maandag in april hadden opgelegd; ongeveer 30 kilometer.

Fortingang

In Weesp zijn we niet alleen vanwege de nog volgende kilometers maar kort gebleven. Al tijdens het lopen van  het Trekvogelpad hadden wij er uitgebreid rondgekeken. Deze keer zagen we dat er zelfs een derde langeafstandswandeling (LAW) via Weesp loopt; namelijk het onlangs geopende Westerborkpad. Regelmatig zullen we vandaag tegelijkertijd over meer dan één LAW lopen; het Waterliniepad, het Westerborkpad en het Floris V pad. Zo snel hebben we nog nooit kilometers gemaakt op LAW's.

Kleurrijk schaap op de Vechtdijk

Schip wachtend op het opengaan van de Vechtbrug in de A1

Muiden

Na Weesp volgt het stuk langs de Vecht richting Muiden met links vele mooie woonboten en arken en rechts verschillende scheefgezakte en matig onderhouden boerderijen in de drassige veenbodem van de Nieuwe Keverdijkse Polder.

Gevel van het oude stadhuis

In Muiden zijn we ook al eerder geweest met eigen wandelingen. Toch is het iedere keer weer een mooi stadje om in rond te lopen. Bijkomend voordeel is het cafe 'Ome Ko' dat ik nog vanuit mijn jonge jaren ken. Het is onveranderd en heeft als belangrijke kwaliteit dat het al vanaf 08.00 geopend is.

In Muiden spenderen we dit keer weinig tijd aan de omgeving van het slot. Wat langer kijken we naar de prachtig gerestaureerde kazerne, die inmiddels onderdak biedt aan de gemeenteraad, de bibliotheek en zoals wij zagen een damesyogaclub. Die oude forten en kazernes zijn blijkbaar aantrekkelijk voor vrouwengroepen.

Het museum in het nabijgelegen Muizenfort is niet geopend door de moderne ziekte; 'vrijwilligerstekort'. Daarom meteen weer terug naar de polders waar wij genieten van het uitzicht en de mestlucht langs de afwateringswetering van het Naardermeer.

Via Naardermeer naar Naarden

Na de werkende molen 'De Onrust' lopen we langs de noordrand van het Naardermeer door moerasbossen en over de meerkade met links en rechts zicht op allerlei water- en weidevogels. Dit keer vinden we het te koud voor een koffiepauze bij de 'Machine'. Een rustmogelijkheid aan de oevers van het meer waar wij een eerdere keer lang met de koffieschenkende weduwe spraken.

Bastion Turfpoort waarin het Vestingmuseum is ondergebracht

De buitenwijken van Naarden moeten worden gepasseerd om weer een aantrekkelijk deel te bereiken, de bedekte weg om de vesting Naarden. Voor mij als geboren en getogen Naardernees bekend terrein. Maar ik ben al vele jaren geen inwoner meer en het is hier en daar behoorlijk anders van karakter dan toen ik hier nog spannend rondrende. De buitenwallen zijn lang niet meer zo begroeid en lager. Het lijkt nu meer een park.

Westbeer met daar achter de Zoute Gracht

Ter hoogte van de Zoute Gracht is er minder veranderd. Net als vroeger zijn er zelfs weer partijen stenen uit de herstelde vestingmuren gevallen. Een kostbare zaak dat eeuwige onderhoud maar wel de moeite waard om dit historische bolwerk te behouden. 

Na de Oostbeer laat ik Frank nog de restanten van de tankval zien net bij het begin van de dijk richting Valkeveen. Verder gaat het daarna langs het ravelijn Promers-Oranje en het Bastion Promers  naar de uitgang van de vesting. Deze namen waren wat weggezakt maar die heb ik weten op te frissen met behulp van de mooie website van David Kips. Voor de geïnteresseerden staat alles wat je ziet keurig uitgelegd en met foto's en plattegronden verduidelijkt op;  http://www.vestingnaarden.nl/.

Via de oude Tol passeren wij het ophaalbruggetje over de Bussumervaart en lopen daarna weer in de bebouwde wereld. Daar komt ook het moderne leven voorbij met werkende mensen die geen tijd hebben om hun hond uit te laten en dat uitbesteden aan de uitlaatservice. Die het zo te zien goed voor elkaar hebben.

Forten

Een tweetal kilometers lopen we vlakbij en soms op de grens van Naarden en Bussum, gemeenten die letterlijk aan elkaar gegroeid zijn. (info voor wandelaars; de route gaat vrijwel langs het station Naarden-Bussum, dus je kunt de tocht makkelijk onderweg nog inkorten). We verlaten de bebouwde kom weer via de Verlengde Fortlaan. 

In de wandelgids had ik al gelezen waarom verschillende huizen langs deze weg van hout zijn; ze lagen binnen de verboden kringen en moesten in tijd van oorlog snel afgebroken kunnen worden om het schootsveld rond de forten vrij te maken. Jaren heb ik er langsheen gefietst naar school en dat alles nooit geweten. Even later passeren we de Batterijen langs de Karnemelksloot waarop mijn  vader ooit schapen had lopen. Nu pas weet ik hoe deze werken echt heten en waarvoor ze precies bedoeld waren. Als je maar lang genoeg doorwandelt weet je alles.

Oostrand Naardermeer
Over het Laarsenpad langs de oostrand van het Naardermeer hebben we al verschillende keren gelopen maar het blijft iedere keer weer een mooie activiteit. Voor kinderen moet het balanceren over deze slingerende planken in dit moerasbos een aantrekkelijke uitdaging zijn.

Het lopen door de nieuwe natuur die in de Melkmeent gecreëerd is tussen het Naardermeer en de Ankeveense Plassen is aangenaam, hoewel waterdichte schoenen geen overbodige luxe zijn. Zeker als je richting fort Uitermeer een kudde Galloway koeien met kalveren en stieren wil omtrekken. Sommige van die koeien blijven daarbij ook nog halsstarrig staan op een bruggetje waar jij over heen wilt. Zo nieuw hoeft die natuur nou ook weer niet.

Molens de Eendracht en de Vriendschap

Terug langs de Vecht

Vanaf Fort Uitermeer is het nog vier kilometer lopen langs de Vecht terug naar Weesp. Vanaf deze kant van het water heb je een mooi zicht op de Molens aan de overkant. Bij terugkomst in Weesp zien we ook dat er een soort openlucht theater is gebouwd op de wallen ten oosten van de Ossenmarkt. Ook bij het Torenfort draait de creativiteit op volle toeren gelet op het aantal fietsen. Maar wij, en terriër Jack, laten het bij deze constatering en drukken door naar het station om in de trein weer even ontspannen te zitten tijdens onze terugweg langs plekken waar we zojuist nog wandelend van genoten hebben.

De dagberichten staan in een totaalverslag verzameld: Waterliniepad 2012

Voor al mijn andere wandelingen in Nederland zie: mijn wandelingen in Nederland

Waterliniepad; Woudrichem - Werkendam

Woudrichem - Werkendam

28 maart 2012

vestingmolen van Woudrichem

Onze wandeling op woensdag 28 maart werd gekenmerkt door drie zaken; De vesting Woudrichem, het mooie weer en de uitlopers van de Biesbosch waar je kilometers kunt kijken, en dus ook lopen, door een stil, weids landschap. Met het doorkruisen van Woudrichem en het zoeken naar de bushalte in Werkendam hebben we deze wandeling zeker weer over de twintig kilometer getild.

Hoogstraat Woudrichem

Woudrichem

De vesting Woudrichem is wat de wallen betreft nog goed intact. De vestingmolen vlak bij de stenen muur in de gracht (de beer), de Gevangenpoort, de kerk en mooie herenhuizen in de Hoogstraat geven een sfeervol beeld van het verleden.

Blik vanaf zuidelijke vestingwal

Voor het overige is er niet zo veel echt oud.  De bebouwing binnen de vesting is namelijk voor een aanzienlijk deel nieuwe oudbouw, net zoals nieuwe natuur; nep maar vaak toch aangenaam. In Woudrichem is het met zorg aan de omgeving aangepast. Daarom blijft een rondwandeling over de wallen en door enkele straten zeker de moeite waard.

Waalzijde Woudrichem

In de verschillende havens vallen de vele oude stijl vissersbootjes  (zalmschouwen) op met hun 'huik' van donkerbruin zeildoek waar de vissers, volgens de informatie van het visserijmuseum, onder sliepen. In de eeuwen voor de tweede wereldoorlog is er in de verschillende plaatsen langs de Waal nog veel op zalm gevist.

Vroegere scheepvaart en visserij voor de Gevangenpoort

Via Sleeuwijk naar fort Altena

Na onze uitgebreide bezichtiging van Woudrichem, onderbroken door het bezoek aan de quiltwinkel (zie vorig bericht), verlieten wij de stad aan de westzijde over een drijvende brug. Via een stuk over de dijk en daarna door de uiterwaarden bereikten wij Sleeuwijk.

Daar werd aan de westzijde het contact weer gelegd met het thema Waterlinie. De linie buigt na Woudrichem af naar het westen en zet de verdediging voort langs de Zevenbansche Boezem waar de bekende groepsschuilplaatsen weer opduiken. Een kilometer verder stuit je daarna op het gerestaureerde Fort Altena dat de weg vanuit het zuiden richting Gorkum beheerste.

Via de Zevenbansche Boezem gaat de Waterlinie naar het westen.
Aan eigen zijde een aantal groepsschuilplaatsen.

Van Schans naar sluis en fort

Even verder bij het veelzeggende buurtschap 'Schans' buigt de linie ineens weer naar het zuiden af langs de Schenkeldijk. In eerste instantie een vreemde richtingverandering omdat Werkendam dichtbij is en daar het laatste Fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie ligt.

Vlak na de Schans moet je trouwens eerst nog uitdokteren of je nu wel of niet goed zit als je bij een kapotte voetgangersbrug komt over de drukke tweebaansweg. Alle markeringen dwingen je de afsluiting te negeren en met wat klimwerk aan te tonen dat deze hindernis niet stoppend is.

Zo zag het er uit tot dec 2011 tot een vrachtwagen het middenstuk eruit reed.
 Eind april komt de nieuwe.

Waarom de Waterlinie naar het zuiden afbuigt wordt duidelijk wanneer je achtereenvolgens het Werk aan de Bakkerskil en  de Papsluis bereikt. Daar lees je op een informatiebord dat de aansluiting met de natuurlijke hindernissen van de Biesbosch werd gevonden door de inundatie van de tussenliggende polders aan de oostzijde daarvan.

Papsluis

sluitbalken van de Papsluis met op de achtergrond het Werk aan de Bakkerskil

Net als bij de Lunetten, Fort Asperen, Fort Vuren, Fort Altena wordt ook Het Werk aan de Bakkerskil met veel inzet gerestaureerd. Er wordt duidelijk werk gemaakt van al deze forten en werken.

Langs de kreek de Bakkerskil ga je verder in een gebied dat aan elkaar geknoopt is met dijken. Die dijken zijn er niet voor niets in een polderland waar overstromingen hun sporen diep hebben achtergelaten.

"Daags na Sint Elisabeth 1421 woedde er 's nachts zo'n hevige storm, dat de wind met orkaankracht in Tiel en elders verschillende huizen omver blies en in Holland door dijkdoorbraken veel schade aanrichtte. Tweeduizend mensen zijn, naar men zegt, verdronken. Bij mensenheugenis was het niet voorgekomen, dat een overstroming zó erg en het peil van het zeewater zó hoog was. Bijna heel Holland is, evenals Vlaanderen en Zeeland ondergelopen. Hierdoor kwam ook de grote Zuidhollandse Waard onder water te staan en ging verloren. Er zijn kerken verplaatst, omdat het overstroomde gebied er nog steeds zo bij ligt en tot nu toe [hij is weliswaar tijdgenoot, maar schrijft dertig jaar later] helemaal niet kon worden herdijkt (uit: de Tielse Kroniek).^[3]"

De Sint-Elisabethsvloed van 1421 was een watersnood die plaatsvond op of rond 19 november 1421, de naamdag van Sint-Elisabeth. Een hardnekkig misverstand wil dat de Biesbosch door deze stormvloed in één nacht is ontstaan. Bij deze vloed in de nacht van 19 op 20 november braken weliswaar de dijken van de toenmalige Groote of Hollandsche Waard, maar het duurde nog enige tientallen jaren voor het gehele gebied onder water stond en de Biesbosch met zijn kreken en riet vormde. (beide citaten van Wikipedia).

Het Steurgat, een doorgaande waterloop door de Biesbosch.

Op naar het einde

Na toch wel wat eentonig voortsjouwen in dit vlakke land ben je blij als je op de dijk bij het Steurgat staat. Daarna loopt het afwisselender naar Werkendam om tenslotte langs een drukke dijkweg jezelf te dwingen het laatste punt te bereiken, Fort Steurgat. Het enige bewoonde fort van de linie. Na een korte uitleg van een bewoonster keren we weerom op zoek naar een geschikte bushalte in Werkendam. Geen enkele die wij vinden vermeldt de verbinding met Woudrichem. Iets dat op internet wel werd aangegeven.

Fort Steurgat

Tenslotte bereiken we al zoekend halte 'Plein', waar je zelf een plein bij moet denken. De buschauffeur brengt uiteindelijk uitkomst met de mededeling dat hij vanaf halte Tol-West het lijnnummer van zijn bus verandert en daarna met het nieuwe nummer door rijdt naar Woudrichem. Aan het eind van deze mooie wandeldag is dat het goede antwoord waarop wij wachtten.

De dagberichten staan in een totaalverslag verzameld: 

Waterliniepad 2012

Voor al mijn andere wandelingen in Nederland zie: mijn wandelingen in Nederland

Waterliniepad; Leerdam-Gorinchem

Linge bij Acquoy

Rivieren, dijken, sluizen, forten

Waarschijnlijk is dit de historische volgorde geweest. Een volgorde die zich op het gelopen traject even buiten Leerdam inzet aan de Linge en zich herhaalt langs de Waal.

Nieuwe Zuiderlingedijk vlakbij Asperen

Wateronderdoorgang in de Nieuwe Zuiderlingedijk

De Waal met aan de overzijde de vesting Woudrichem

Een ander karakteristiek beeld op dit traject vormen de lange rijen populieren die  vele smalle verbindingswegen omzomen, afwisselend onderbroken door stroken riet en moerasbos. Er is weinig fantasie voor nodig je voor te stellen hoe stoppend deze stroken waren voor een naderende vijand. Zelfs te voet zal het een immense uitdaging zijn geweest mocht iemand op dat idee gekomen zijn.

   

Bakker Spek

De wandeling zelf werd ongepland langer oprekt. Als je je auto in Leerdam bijna een kilometer west van het station parkeert en je gaat onderweg nog rondlopen in Asperen dan wordt het snel meer dan de berekende 24 km. In totaal werden het bijna achtentwintig kilometers. Maar bij een temperatuur van rond de tien graden en allemaal gesloten koffieadressen waren er geen echte lange rustmomenten en schiet je dus snel op.

Behalve dan gelukkig nog bij bakker Spek waar je wel lekker koffie kunt drinken met een ruime keuze aan gebak. Bakker Spek en Zn., wie kent hem niet, niet te ver van de route af, aan de Voorstraat in Asperen op nr. 41.

Vanaf onze parkeerplaats pikten wij op deze woensdagochtend dus na een ruim drie km lange aanloop de route weer op waar wij deze de vorige keer hadden verlaten; bij het 'Werk op de Spoorweg'.

spoorbrug met rechts het Werk op de Spoorbrug

Langs de Linge

Niet lang daarna arriveer je in het dijkdorp Acquoy met zijn scheve toren. Het stuk langs de Linge is schitterend, zowel in het dorp als over de zandweg naar Fort Asperen. In de bloeitijd moet het er nog mooier uitzien.

Dominee nam zijn werk wel erg letterlijk.
Ik heb gegoogeld maar naast deze huwelijksband
heb ik niets kunnen vinden over een stedenband.

Fort Asperen en de nabijgelegen Lingesluizen worden momenteel grondig gerestaureerd. Een heel karwei zo te zien. De aanbesteding zal wel voor de huidige conjuncturele dip zijn gedaan. In ieder geval zal de hele historische locatie in de toekomst weer veel kijkgenot opleveren.

Had je de waterlinie eenmaal in handen dan mocht je er blijkbaar ook in spelevaren.
Foto gekopieerd van een informatiebord bij Fort Asperen.

Na ons verblijf in Asperen volgde het mooie natuurgebied Klein Hoogland waar je over loopplanken door de rietvelden en moerasbossen wordt geleid. (zie mijn vorige bericht QFIR). Je passeert daarbij een aantal plassen waar je kunt genieten van allerlei watervogels. Tegelijkertijd zie je de verdedigingslijn vanuit 'vijandzijde'. Op de paar plekken waar je nog wel droog door deze waterwoesternij kon naderen, werd je opgewacht door verdedigers rond hun groepsschuilplaatsen. Een onaantrekkelijke gedachte.

De Linge vlakbij Vogelwerf

Vlak voor het gehucht Vogelwerf loop je weer hoog op de Lingedijk en kun je zien wat er aan de andere kant gebeurt. Daar slingert de Linge door een even moerassige landschap, het ziet er van veraf mooi uit. 

Tussen Linge en Waal
Halverwege Vogelwerf zakt de linie weer naar het zuiden en passeer je achtereenvolgens het Lingebos en de A15 met daarnaast de bak van de Betuwelijn. Er stond onlangs in krant dat daar steeds meer over wordt vervoerd. Het gerucht dat de cijfers wat opgeleukt zijn kan best eens waar zijn want in het half uur dat wij de lijn in zicht hadden was het er bedenkelijk stil.

Langs de Waal

Aangekomen in het dorp Vuren met het gelijknamige fort ontvouwt zich het zicht op een echte rivier: De Waal. Het pad gaat mooi door de uiterwaarden waar je kunt genieten van het silhouet van slot Loevestein aan de overzijde. Een levend panorama met op de voorgrond enorme vier-baksduwboten die stroomafwaarts glijden of stoempend omhoog ploeteren.

De Waal met aan de horizon Slot Loevestein

Na fort Vuren, dat de toegang over de Waal afsloot en de inundatiesluizen beschermde, volgt een dijkwandeling.

Fort Vuren

Hoog boven de omgeving kijk je uit richting het vestingstadje Woudrichem waar het pad de volgende keer naar toe voert. Je kijkt ook in vele oude en nieuwe dijkhuizen, waarbij je je soms afvraagt of je op de woonkamer of de slaapkamer bent gericht, gewoon bouwtechnische nieuwsgierigheid natuurlijk.

Gorkum

Gorinchem, of Gorkum dat ik altijd pleeg te zeggen, is een aangename verrassing. Een mooie vesting waar je binnentreedt via de historische Dalempoort. Daarna wordt je over en langs de wallen geleid naar de westzijde van de binnenstad. Je passeert daarbij onder andere de Linge die dwars door de oude vesting loopt en bij Gorkum in de Waal uitmondt. Even daar voorbij kun je bij de veersteiger al vast kijken naar de vertrektijden voor de vervolgwandeling. 

Als je daarna, zoals wij, buiten de vesting blijft doorlopen dan wordt je wandeling onnodig langer. Voordat de buitengracht begint moet je namelijk omhoog terug naar boven op de vestingwal. Daar loop je weer hoog boven burgers, rechts, en buitenlui, links, verder richting het Merwedekanaal.

Lingehaven met Peterbrug

Vandaar is het nog een kort gekriskras over bruggen naar het station. Het was daarmee een lange maar afwisselende wandeling. We hebben deze keer de buitenzijde van Gorkum kunnen bewonderen. De volgende etappe zullen we de binnenstad onderzoeken misschien kan ik dan ook echt antwoord geven op de vraag die ik thuis kreeg. Ja, ik heb het sterke vermoeden dat er ook winkels zijn. 

wil je nu echt meer details over dit traject weten dan ben je met onderstaande link aan het goede adres: http://www.wandelpaden.com/leerdam.html

De dagberichten staan in een totaalverslag verzameld: 

Waterliniepad 2012

Voor al mijn andere wandelingen in Nederland zie: mijn wandelingen in Nederland