Veluwe Zwerfpad: Rondje Loenermark

  Hoge meters

Zondag 22 maart 2026
15 kilometer

bij de Uitkijktoren Loenermark, met Judith halverwege 50 stappen verder

Meters, hoge meters en hoogtemeters

Sinds kort heb ik een smartwatch. Maar dat horloge is veel te slim, te opdringerig en te nieuwsgierig. Ik wil alleen maar weten hoever wij gewandeld, gelopen, gefietst hebben en in welke tijd. Ik wil helemaal niet met mijn pols bellen of horen dat er weer een app of mail is binnengekomen. Hoe hard mijn hart slaat hou ik zelf wel bij en of ik goed slaap gaat die fitnessapp ook helemaal niet aan. Stappentellen en de tijd is genoeg. Maar ja, voor een paar tientjes krijg je dat er allemaal bij. Of die horloges echt zo slim zijn weet ik nog niet. Ze maken bij het stappentellen geen onderscheid tussen horizontale en verticale stappen. Meters, hoge meters, hoogtemeters, alles telt mee vandaag. Bij de uitkijktoren komt er ineens 400 meter bij. 400 zware meters.

Judith halverwege naar de uitkijktoren
maakt ze een foto van minstens 50 stappen

Herhaling van stappen

Vorige week hebben we al gezien dat we de auto kunnen parkeren bij de Protestantse Kerk. Vandaar gaat het op de automatische piloot net als zeven dagen geleden langs de rand van Loenen met rechts van ons een van de enken. Voor de afwisseling nemen we een pad eerder om dwars over de enk te steken naar de weg Droefakkers.

Ook de eerste kilometer in het Loenense Bos is nog bekend. Nieuw wordt het vanaf de afslag in de richting van de Loenenmarker Schaapskooi. Er volgt een aaneenschakeling van bospaden met stopmomenten bij super hoge sparen, decoratieve bladeren, een eikenfamiliekring en uitlopende lariksen. Prachtig wandelen in de rust van dit met ochtendzon overgoten bos.

Schaapsweide

Daar is de schaapskooi al. Van honderd meter afstand ziet de kooi eruit als een ouderwetse, rietgedekte schuur. Dat is niet helemaal zo. De binnenkant toont weliswaar een houten balkenstructuur, maar die balken zijn nog niet eeuwen oud. Ook de overige aankleding is van jongere datum. De kooi is van 1956 lees ik. Het mooiste is het panorama dat zich opent als je de hoek bij de ingang passeert. Van de kaart weet ik dat er een weide moet liggen. Het is echter geen normale weide, maar meer een enorm plantsoen met her en der picknickbanken. Het is duidelijk dat de schapen hier geen gras over laten groeien. Prachtig om te zien en voor ons om te stoppen voor een eerste rust.

Uitzicht kost kracht

De Trapjesberg lacht ons al op de rustplek tegemoet. Tussen de bomen door zie ik het silhouet schimmig afsteken. Als we naderen blijkt dit nog niet eens het hoogste punt te zijn. Lafhartig leidt de route ons om de heuvel heen.

Maar 200 meter verder wordt de uitdaging te groot als we op het hoogste punt ook de uitkijktoren ontwaren tussen de nog kale bomen. Judith is vooruit gelopen en staat al halverwege de berg. Volgen maar. Het wordt wel een aardige klim, want na de 70 treden van de trapjesberg volgen nog eens 110 treden van de uitkijktoren. Rustig aan.

Boven sta je volgens de informatie op een hoogte van 108 meter NAP. Met helder weer schijn je de flats van Apeldoorn en de kerktorens van Deventer en Zutphen te kunnen zien. Wij zien de heide waar we vorige week hebben gelopen. Prachtig genoeg.

de noordelijke heide van de Loenermark

de schaapsweide waar we zojuist nog rustten

"Brr wat is dit hoog". Judith begint snel aan de afdaling. Ik maak nog wat foto's. De toren zelf is 21 meter hoog. Je houdt automatisch je mobiel wat steviger vast. Hij mag hier niet vallen. Hé, deze toren beweegt hierboven. Ik voel het, ik weet het zeker. Van beneden doen andere mensen ook een poging zich omhoog te hijsen en hun bewegingen zetten zich naar boven om in een zijdelingse beweging van een paar centimeter. Dan wordt het tijd dat je beleefd ruimte maakt voor anderen. Hup, ook naar beneden. Vooral de laatste 70 treden over aarde met houten balken op de Trapjesberg zijn vermoeiend. Dat soort treden is zoals gewoonlijk meer voor mensen van tweeënhalve meter lengte gemaakt.

Hoogtemeters

Op mijn kaart zie ik zowaar hoogtelijnen. Dat zie je niet veel in Nederland. Van de Trapjesberg met zijn top op 87 meter dalen we langzaam af naar de rand van de zuidelijke hei. Vanaf een hoogte van rond de 60 meter kijken van ons af in zuidelijke richting naar een wit boerderijtje waar volgens Google Maps kunstenaar Jaap van den Born op 50 meter boven NAP woont. Hoog, droog en ver van de bewoonde wereld.

Langs de heirand lopen we naar de voet van de Valenberg. De gids belooft ons een bank met prachtig uitzicht als we via de flanken van deze berg een bosdoorsteek maken naar het hoogste punt van de volgende hei, de Zilvense Heide. Helaas is er na het uitkomen van mijn gids in de bewijzering van alles gewijzigd en is het bos inmiddels rustgebied en omgeven met Verboden Toegang teksten. Sinds twee weken zijn wij allergisch voor dat soort bordjes. Vandaag willen wij de Boa's niet uitdagen en blijven op het brede pad verder genieten van het iets lagere uitzicht. Stuk goedkoper.

aan de voet van de Valenberg

Zonder dat we er erg in hebben zijn we afgedaald naar 40 meter boven NAP. In de verte zien we de bedoelde bank, zeker 20 meter hoger. De paaltjes met de markeringen houden ons echter op het brede pad, dat nu toch ook leuk begint te stijgen. In de verte een bank langs het pad. Die is voor ons. Dat vinden anderen ook. Op naar de volgende bank. Nog even klimmen en dan eindelijk zitten en even terugkijken.

terugblik op een vals pad, je ziet de stijging zo niet maar hij was er wel

Coldenhovense Beek

Na deze korte rust op een ongemakkelijke bank verlaten we dit hoge punt en volgen de heirand van de Zilvense Heide. Een echte bank met een tafel en een cappuccino moet binnen een uur te bereiken zijn op Landal Park Coldenhove. Met een laatste heidoorsteek en een terugblik nemen we afscheid van de Loenermark en duiken het bos in.

Op mijn kaart staat een lijn in afwijkende kleur. Vreemd. Thuis zie ik dat we van Loenens grondgebied naar Eerbeek zijn overgestoken. Eigenlijk de grens tussen gemeente Apeldoorn en gemeente Brummen waartoe Eerbeek behoort. Het deed geen pijn en wij liepen in één rechte lijn door tot bij de sprengkop van de Coldenhovense Beek.

Vanuit een minuscuul cirkeltje van paaltjes ontspringt dit gegraven beekje. Het kanaaltje dijt allengs uit van een mooi sloom beekje van 20 centimeter breed, naar 40 centimeter, tot een sloom beekje van wel bijna een meter breed. Tegen die tijd hebben wij het wel gezien en duiken het Landal Park op voor een druk terras met uitbuikende gasten. Maar voorlopig zijn ze wel naar het terras gewandeld.

Klompenpad

De terugweg van Landal Park Coldenhove is een beetje een gok. Hij staat niet op mijn kaart. Er moet een noorderbosuitgang zijn voor wandelaars zag ik op internet. Vandaar moet er in algemeen noordelijke richting een bospad lopen terug naar Loenen. De beschrijving 'algemene richting' dekt de lading.

Al zigzaggend voldoen we op de tast aan deze aanwijzing. Tegen de tijd dat we weer aangestaard worden door een Verboden Toegang bordje zijn we blij om van tegemoetkomende wandelaars te horen dat we goed zitten en alleen de pijltjes van het Klompenpad 'Loenense Enkenpad' moeten blijven volgen. Nu hij het zegt zien we de markering ook.

Het blijkt zelfs een mooie route die ons al slingerend op de grens van bos en enk bijna rechtstreeks naar Loenen terugbrengt. Hier en daar zelfs nog een laatste stijging over een glooiing. Maar beiden lopen we vandaag niet als jonge goden. Het gaat vermoeiender dan voorgaande wandelingen. Teveel gedaan in de voorgaande dagen. Laat de laatste kilometer maar komen. De hoogtemeters gaan doorwegen. De enige die er nog door opgewonden raakt is mijn smartwatch.

Zie al mijn wandelingen in Nederland 

Veluwe Zwerfpad: geknipt rondje Woeste Hoeve - Loenen - Woeste Hoeve

  Loenermark noord

Zondag 15 maart 2026
15,5 kilometer

Geknipt rondje Loenermark

Loenense bos, Loenermark, Nationaal Ereveld Loenen, Loener Enk, het is niet moeilijk te raden waar deze wandeling zijn keerpunt heeft. Maar ook in het dorp Loenen lopen we nog steeds in dezelfde gemeente als voorgaande keren. Het uitstapje naar het Barneveldse Kootwijk en de bekeurde wandeling vorige week door het Deelerwoud niet meegerekend liepen we gedurende de laatste vijf maanden alle wandelingen over het Veluwe Zwerfpad in de uitgestrekte gemeente Apeldoorn.

Het is vandaag geen echt rondje. Na onze beschreven ervaringen in mijn blog van vorige week zijn we iets terughoudender in ongestoord overal rondbanjeren. Wandelen moet betaalbaar blijven. Via het gemarkeerde pad zijn we van parkeerplaats Deelerwoud bij de Woeste Hoeve naar Loenen gekoerst, daar gepauzeerd in restaurant Den Eikenboom en over een andere route halverwege weer op de heenroute teruggekeerd. Die zijn we voor de rest omgekeerd afgelopen. Een beetje geknipt rondje dus. Verder is het ook geen rondje Loenermark, maar meer een doorkruising van de noordkant van de Loenermark met als mooiste stuk de langgerekte noordelijke heide met markante dode berken, voluptueuze wilde dennen en een groep jeneverbesstruiken.

Naar de Ramenberg

Al om negen uur lopen we over het viaduct van de A50 naar het bos ten noorden van de Ramenberg. Uitbundig schijnt de zon op de doorweekte bodem na de regen van de afgelopen dagen. Ochtenddamp stijgt op uit de mossige en bebladerde grond rondom de bedrupte dennen. Ook het bospad laat de waterdamp vrij in afwachting van wandelaars, hardlopers en mountainbikers. Maar voorlopig zijn wij een van de eersten, gespitst op bespiegelingen in de nu nog aanwezige plassen. Prachtig.

Opvallend is het zicht over de golvende heide bij de Ramenberg. Het niveauverschil laat zelfs een deel van de heide onzichtbaar terwijl aan het verre uiteinde een pad weer omhoog klimt en in het bos verdwijnt.

Aan onze rechterhand zien we de aftekening van een soort gemetseld bunkertje of huisje. Helaas nemen we niet de moeite omhoog te lopen en rond te kijken. Pas thuis bij het maken van dit blog lees ik in de gids dat dit het zogenaamde 'Altaar' van de Loenermark moet zijn geweest. Het moet een fantastisch uitkijkpunt zijn. Jammer dat we deze spirituele kans op een zondagmorgen hebben gemist. De heidenen op de heide.

niet ver van het Altaar, linksboven

Noorderheide

Vol enthousiasme kleunen we door een bospad omrand met hoge sparren die je bijna de lucht in trekken zo'n kracht gaat ervan uit. Tot onze verbazing staan we even verderop midden in de natuur op een asfaltweg. Misschien voor de afvoer van gevelde bomen? Vreemd, een paar honderd meter later wanneer we de heide binnentreden is de centrale slingerweg weer onverhard.

Tot onze opluchting leidt de markering ons van deze drukke wielerroute af en mogen wij over de flanken van de hei ons wandelgeluk voortzetten. We passeren markant stervende berken en riant ontwikkelde wilde dennen op weg naar de uitgang bij een groep forse jeneverbesstruiken. Zo'n verzameling zie je niet veel in Nederland. 

Vrijenbergerspreng

Zonder hoogtevrees passeren we enkele begroeide stuifduinen op weg naar een volgend menselijk natuurverschijnsel, de Vrijenbergerspreng. Een spreng is een door mensen gegraven beek. In de buurt van de zogenaamde sprengkop ziet het er nog een beetje natuurlijk uit maar deze Vrijenbergerspreng stroomt weliswaar opgewekt, maar dan wel als een stromend kanaaltje. Dat is om al in de sfeer te komen, want deze spreng is ooit gegraven om het Apeldoornskanaal van voldoende water te voorzien.

Terwijl we zo langs de spreng wandelen passeren we ook een afsluitende muur van het Nationaal Ereveld Loenen. Op deze erebegraafplaats liggen 4000 oorlogsslachtoffers. 

Van de site van Nationaal Comite 4 en 5 mei:

Het gaat om oorlogsslachtoffers die op verschillende plaatsen en onder uiteenlopende omstandigheden sinds 9 mei 1940 zijn omgekomen. Militairen uit de meidagen van 1940, krijgsgevangenen, verzetsstrijders, bombardementsslachtoffers, joodse burgers, Engelandvaarders, onderduikers, represaille- slachtoffers, dwangarbeiders, concentratie- kampslachtoffers, leden van de koopvaardij, slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië, maar ook slachtoffers van latere conflicten, zoals de koloniale oorlog in Indonesië in Nederlands-Indië, de Koreaoorlog én van vredesmissies. 

We staan letterlijk enige tijd stil bij het gedicht dat we op achterzijde van de muur lezen:

                        Ik ga mee!

                             Voorzichtig!

                 Schuif een eindje op

     Ik kom zacht naast je lopen

      Wij zijn tezamen nu op weg

     Mijn hart gaat voor je open

        Ik volg je op je laatste reis

        Maar jij moet verder gaan

     Ik kan tot hier en verder niet

                 Ik moet je laten staan

    Kijk nog één keertje achterom

                  Ik wil echt dat je weet

Dat ik, wat jij hebt doorgemaakt,

       Nooit, nimmer meer vergeet.

Het gedicht is van de Joodse schrijfster Ida Vos uit haar gedichtenbundel 35 Tranen. De titel verwijst naar een klas van 35 Joodse leerlingen. Slechts vier van hen hebben de Tweede Wereldoorlog overleefd, waaronder zijzelf.

Helaas rijgen de oorlogen zich nog steeds aaneen. Nieuwe conflicten, andere landen, of dezelfde landen in een andere rol, in alle gevallen nieuwe slachtoffers.

Loenen

Ook op de Loener Enk bij de Protestantse Kerk is het om elf uur op deze zondagmorgen stil. Het maakt in ieder geval een vredige indruk. Hier wel. Voldoende geruststellend voor een coffeebreak in Den Eikenboom. Onder de stevige plafondbalken geniet ik van een stuk appeltaart terwijl Judith nieuwe energie put uit een sinasappel. Wij kwamen als eerste en nu durven ook anderen naar binnen. Diverse tafels zijn bezet, tijd om op te staan.

Terugweg

Langs de zuidwestrand van Loenen kijken we uit over de lokale weides en herstellen het contact met het bos bij een oversteek over de weg Droefakkers. Het lange bospad stijgt langzaam, vals plat. Maar we houden vol tot we de noordelijke heide weer bereiken bij de bank die we op de heenweg te vochtig vonden. Toen stond hij in de schaduw, nu prachtig in de zon. Dat vinden de huidige bankzitters ook, doorlopen maar. We steken de hei in de lengte over naar de andere bank op mijn kaart. Die staat er ook echt, is ook echt vochtig en staat echt in de schaduw. Toch een korte rust om samen een laatste keer over de hei te staren. Mooi.

Het kijken over hei is rustgevend, maar in de schaduw koel je lekker af. Kom we gaan weer op pad, kijken of het in de zon beter loopt. De laatste drie kilometer lukt dat prima. De pet gaat af voor deze wandeling en de broodnodige vitamines.

Zie al mijn wandelingen in Nederland