Waterliniepad, Culemborg - Leerdam;

Nat zonder inundatie

12 maart 2012

wel waterdichte jas op het goede moment

Geen waterdichte jas op het verkeerde moment

Takkenweer in de grienden

Wat een takkenweer de laatste twee uur. Met een doorweekte jas liep ik de laatste kilometers tussen Culemborg en Leerdam, want mijn moderne, ademende, waterdichte en winddichte regenjack was zu hause. Wel heel toepasselijk op deze woensdag in maart in een omgeving van twijgen en takken in schermen en percelen. Volgens mij noemen ze dat grienden. Van de website van de firma van Schaik leer ik;

Een griend is een bos, meestal met een moerasachtige ondergrond, met als belangrijkste vegetatie pollen waaruit takken groeien. De meest voorkomende houtsoorten zijn wilg en els.

Een natuurlijke griend...

en nog een

De mannen die de takken oogsten uit de griend worden rijswerkers genoemd. Dit beroep behoort tot de oude ambachten. ...Op de foto's van de site zie ik dat de twijgen nog gebruikt worden voor beschoeiingen, geluidschermen, tuindecoraties, zinkstukken en soortgelijke zaken.

Iedere wandeling pikken wij weer wat op, is het geen inundatiebank dan zijn het wel grienden. Het komt zomaar aangewaaid. En vorige week woensdag waaide het nog niet eens zo hard.

Culemborg

Voor degenen die het Waterliniepad gaan lopen is een bezoek aan de binnenstad van Culemborg zeker de moeite waard. Het heeft een mooie markt met een prachtig stadhuis. Geleid door de aanlooproute in de gids kwamen wij er vanaf het station via de Varkensmarkt en de toegangstoren vanzelf terecht.

Varkensmarkt

Toegangstoren tot de markt gezien vanaf de Varkensmarkt

het stadhuis van Culemborg

Op de Markt, maar ook op de route naar de aansluiting met het Waterliniepad bij het veer, zijn verschillende mogelijkheden om koffie te drinken. Wij waren blij dat we om 10.20 al terecht konden bij 'Willemien-eetwaar'. Een verrassend mooi ingerichte winkel vol culinaire cadeaus en je kunt er dus ook nog koffie en thee drinken aangevuld met 'zelfgemaakte lekkernijen'.  (potentiële damesclub of quiltbee locatie, schat ik in, http://www.willemien-eetwaar.nl).

Op weg naar het veer kom je ook nog langs de voormalige wachtkamer van het veer met het belendende peilgebouwtje.

Waarom werken en forten vlakbij sluizen

Na de onderdoorgang van de spoorbrug kom je weer in de wereld van de waterlinie in het rivierengebied. Parallel aan de Lek loop je door de uiterwaarden en nieuwe natuur naar het gerestaureerde 'Werk aan het Spoel' waar ook een restauratiemogelijkheid is. Maar niet geopend op een woensdagochtend in maart.

De Lek bij de Baarsemwaard

Galloway koeien ter hoogte van het Werk aan het Spoel

Werk aan het Spoel

Sluizen vormen voor een inundatiesysteem onmisbare bouwwerken. Voor een verdediging die daarop is gebaseerd zijn het dus kritieke punten die ten koste van alles in eigen hand moeten blijven. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel van de forten van de Waterlinie bij sluizen zijn aangelegd. De sluis bij het Werk aan het Spoel bestaat niet meer maar als wij even later Fort Everdingen bereiken is die combinatie zeer duidelijk te zien met de hoge sluisbeer direct oost van het Fort.

Een sectorsteen noord-oost van de gracht rondom Fort Everdingen
met op de achtergrond de sluisbeer

Aanpassingen tussen de wereldoorlogen

Op onze gang over de Lekdijk richting het Werk aan het Spoel zien we dat ook de eeuwige strijd tussen mobiliteit en contra-mobiliteit niet aan de waterlinie is voorbij gegaan. Boven op de dijk staat nog een replica van een tankhindernis van vlak voor de tweede wereldoorlog. Er staat een foto bij hoe militairen ooit met vertrouwen de toekomst tegemoet zagen.

Bij het Werk aan het Spoel gaat de route weer echt verder in zuidelijke richting met zicht op de Diefdijk die parallel loopt op een kilometer in westelijke richting. De route gaat weliswaar niet pal over deze verdedigingslijn maar de huidige route zonder veel verkeer wandelt veel rustiger. Met een goed wandelpad kom je pal langs de vreemde kogelvanger, die als een modern kunstwerk in de open vlakte staat.

Kogelvanger waar eens een schietbaan lag. Op de achtergrond het 'Werk aan het Spoel'.

We passeren de inundatiebank waarover ik al eerder berichtte en bereiken de A2. Tot 2004 hingen bij het viaduct over de A2 de waterkeringen als guillotine-messen boven de snelweg. Nu herinneren alleen de gerestaureerde bunker en enkele groepsschuilplaatsen nog aan de Waterlinie. 

Deze betonnen bunkers, zogenaamde groepsschuilplaatsen, zie je rond veel oude werken en forten van de Waterlinie. Ze werden tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog gemaakt om de verdedigingswerken beter te beschermen tegen modernere wapensystemen.

Direct ten zuiden van de overgang A2 staat een prachtig doormidden gezaagde groepsschuilplaats. Het geeft een goed beeld van het dikke betonnen dak en de indeling van de bunker. De hoekige ingang laat zien dat er niet zomaar naar binnen geschoten kon worden. Het verblijf moet redelijk Spartaans zijn geweest, maar als je beschoten wordt door artillerie of vanuit de lucht let je daar wat minder op.

Vanaf de wiel De Waal begon het deze woensdag te regenen. Langs de Culemborgse Vliet ging ons tempo daarom omhoog en werd onze blik verkokerd naar de horizon. Na een snelle passage van het 'Werk op de Spoorweg' volgde een uur later de passage over dezelfde spoorweg terug naar huis. 

Langs de Culemborgse Vliet over de Acquoyseweg richting Leerdam

De dagberichten staan in een totaalverslag verzameld: 

Waterliniepad 2012

Voor al mijn andere wandelingen in Nederland zie: mijn wandelingen in Nederland

Winter wonder waterlinie, Jutphaas - Culemborg

Winter wonder waterlinie 

Vrijdag 10 februari 2012

 Plofsluis

Volgens de winterdienstregeling die ik de avond tevoren op de website van de NS bekeken had, zou er om 09.15 een stoptrein naar Utrecht vertrekken. Vanochtend moest ik Frank al om 09.00 vanaf mijn station bellen dat de winterdienstregeling wel werkte maar dat mijn trein kapot was. ‘Ik kom met de bus naar jouw station. Het gaat wat langer duren’;"

'Plofsluis'

Om 11.00 stonden we toch nog in een schitterende zon bij -5 graden vlak bij de Noorder-begraafplaats in Jutphaas. Vandaar waren we binnen no time bij de 'plofsluis' waar we met betraande ogen, van de kou, konden zien hoe men in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog het Amsterdam-Rijnkanaal dacht af te sluiten. Een kanaal dat toen meer dan de helft smaller was dan nu. 

Al in de tweede helft van de vorige eeuw heeft men een veel breder kanaal gewoon langs de sluis heen gegraven. De huidige schepen zouden trouwens in onbeladen toestand niet eens meer onder die plofsluis door kunnen varen. Hoe enorm lang die binnenvaartschepen zijn is even later goed in te schatten tegen de achtergrond van de huizenrand van Houten. Vanuit het lager gelegen poldergebied lijken ze op het kanaal verhoogd voorbij te schuiven.

Schalkwijkse Wetering

Het echte winterlandschap komt pas prachtig in beeld in het weidegebied De Knoest. Aan het einde van de Knoesterweg testen we het ijs op de Schalkwijkse wetering. Geen enkel probleem. De sneeuw is daar door enthousiastelingen weggeschoven en daarom kunnen we zien dat het ongeveer twintig centimeter dik is. In ieder geval dik genoeg voor een staande receptie met hete thee. 

Schalkwijkse Wetering later op de dag

Even verder ligt de sneeuw nog nauwelijks betreden op het ijs. Ondanks het kraken moet het voldoende dik zijn na al de nachten met strenge en matige vorst, weet ik zeker, denk ik.

    

De Schalkwijkse wetering en omliggende weilanden zien er vanaf het ijs schitterend uit. Hier en daar zien de weides niet wit maar zwart gestippeld van de honderden en misschien wel duizenden ganzen. Iedere keer weer een schitterend gezicht als zo’n ganzen gemeenschap en masse onder veel kabaal opstijgt.

Ook de hazen durven over het ijs, maar dan wel achter elkaar

bruggetje over het inundatiekanaal

Werken en forten

In de winterse zon slaan we halverwege de wetering af in zuidelijke richting langs het inundatiekanaal waar even later het 'Werk aan de Waalse Wetering' opduikt. Wat je van hieruit natuurlijk niet achter die hoge wal kunt zien zijn de kazematten die er in schuil gaan.

Werk aan de Waalse Wetering

Dat kan je weer wel zien bij het 'Werk aan de Korte Uitweg', dat deel uitmaakt van de 'Stelling van Honswijk’. Bij het gelijknamige Fort kom je via een gedekte weg achter de verdedigingswal die ruim een kilometer lang tussen beide versterkte fortificatiën is aangelegd.

Ook wij blijven keurig in dekking lopen maar dat had meer met de wind en de chill factor te maken. 

Werk aan de Korte Uitweg

Langs de Lek

Bij Fort Honswijk proberen we in de kou nog te ontdekken hoe het water in het inundatiekanaal komt. We weten het niet en voegen er daarom zelf maar wat water aan toe om daarna het vochtverlies weer te compenseren met hete thee.

Voetveer bij Fort Honswijk met Everdingen aan de andere kant van de Lek

Bij onze voortgang langs de Lek valt op dat grote schotsen ijs afhangen van de oevers die tussen de kribben droog liggen. Geen schip komt voorbij. De besneeuwde uiterwaarden zien er schitterend uit in het blauwe winterlicht. Ook hier rusten hele kolonies ganzen. De massaliteit is indrukwekkend maar ik kan mij voorstellen dat boeren niet altijd vrolijk worden van die aanwezigheid. Ik heb ooit gelezen dat vijf ganzen evenveel vreten als een koe.

Uiterwaarde ten noorden van Culemborg

Na een rustig vervolg over de Lekdijk, die met deze vriestemperaturen niet geteisterd wordt door motorrijders, bereiken wij het veer Schalkwijk-Culemborg. Culemborg is nog slechts honderd meter verwijderd en aan de overkant lonkt een restaurant.

Hier komt onze wandeling echter abrupt ten einde. Voor ons blijft het slechts Schalkwijk. Vanwege ijsgang zijn gisteren diverse sluizen open gezet en is de waterspiegel ondertussen meer dan twee meter lager dan normaal. Zo laag zelfs dat het veer niet meer kan aanlanden. Het verklaart ook waarom wij onderweg zoveel van de strandjes tussen de kribben konden zien.

Kort denken we nog dat het stremmingsbord een grapje is maar de ontkenningsfase duurt niet lang.  Laagwatertoeristen leggen ons snel en zeer informatief uit dat we het gisteren al in de krant hadden kunnen lezen. Uiterlijk en analytisch onaangedaan bekijken we de situatie. Ineens herinneren we ons dat we de hele weg nog geen enkele bushalte hebben gezien. 

Een overtocht via de nabije spoorbrug zal technisch wel mogelijk zijn maar vraagt waarschijnlijk om moeilijkheden. Een lange terugwandeling is een optie die opdoemt. We vergeten niet deze feiten en conclusies te delen met het laagwaterechtpaar. Deze laten zich daarna van een medemenselijke kant zien en bieden aan ons terug te brengen naar Nieuwegein zodat we met de sneltram naar Utrecht CS kunnen. Als we een half uur later afgezet worden maken wij onze dankbaarheid bekend en beamen direct dat zij voor vandaag wel weer hun goede daad hebben gedaan.

De dagberichten staan in een totaalverslag verzameld: 

Waterliniepad 2012

Voor al mijn andere wandelingen in Nederland zie: mijn wandelingen in Nederland